Wyniki 1-6 spośród 6 dla zapytania: authorDesc:"ZBIGNIEW W. KUNDZEWICZ"

W przeddzień szczytu klimatycznego w Katowicach DOI:

Czytaj za darmo! »

W grudniu tego roku odbędzie się w Katowicach światowy szczyt klimatyczny. Będzie to kolejna, 24. Konferencja Stron Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych dotyczącej Zmian Klimatu (UNFCCC). Każda konferencja tego typu, odbywająca się corocznie pod koniec roku, jest wydarzeniem wielkiej wagi, przyciągającym wielkie międzynarodowe zainteresowanie. Niniejsza notatka zawiera refleksje, dotyczące polityki klimatycznej, a także samych zmian klimatu i ich konsekwencji, o których warto pamiętać w kontekście szczytu w Katowicach. Zagadnienia zmian klimatu i konsekwencji zmiany klimatu, uznane za bardzo ważne w wielu krajach Europy, nie mają zazwyczaj porównywalnie wysokiego statusu w publicznym dyskursie w Polsce. Ogólnie rzecz biorąc, Polacy są świadomi zmiany klimatu, ale kwestia ta nie jest powszechnie uznawana za priorytet, choć stwierdzenie, że pogoda staje się coraz dziwniejsza, spotyka się często po wystąpieniu anomalii (np. bardzo długiego okresu o temperaturach znacznie powyżej średnich od wiosny do jesieni roku 2018). Od kilkudziesięciu lat obserwujemy wyraźną i bezdyskusyjną zmianę klimatu. Seria czasowa dekadowych wartości średnich temperatury globalnej pokazuje, że każde z ostatnich trzech dziesięcioleci było cieplejsze niż poprzednie. Pierwsza dekada XXI wieku była globalnie cieplejsza niż dekada lat 1990., a ta z kolei cieplejsza od dekady lat 1980. Lata osiemdziesiąte były zaś cieplejsze niż lata siedemdziesiąte. Spośród 18 najcieplejszych globalnie lat w historii globalnych obserwacji, aż 17 wystąpiło w XXI wieku. Innymi słowy, każde z 17 zakończonych lat obecnego wieku weszło na listę 18 najcieplejszych. Choć rok 2018 jeszcze trwa (ten materiał złożyłem 22 października), jest już pewne, że po zakończeniu roku będzie można wzmocnić stwierdzenie z poprzedniego zdania, zastępując liczbę "18“ przez "19“, bo średnia temperatura w roku 2018 jest, jak dotąd, bardzo wysoka. Niedawno natura pobi[...]

Powodzie ciągle groźne DOI:10.15199/2.2017.3.1


  Zakończony we wrześniu 2016 roku polsko-szwajcarski projekt badawczy "Zagrożenie powodziowe na przedpolu Tatr" (FLORIST) umożliwił uzyskanie wartościowych wyników, zwiększających wiedzę na temat ryzyka powodziowego na północ od Tatr. Pokazano, jak zmieniło się zagrożenie powodziowe na przedpolu Tatr w przeszłości, a także dokonano próby odpowiedzi na pytanie, jak zagrożenie powodziowe może się zmienić w przyszłości. Na przedpolu Tatr opady są najwyższe w Polsce i wielokrotnie powodowały powstawanie groźnych powodzi, np. w roku 1934, 1997, 2001, 2010. Rozważono różne mechanizmy powstawania powodzi oraz czynniki, wywołujące zmiany ryzyka powodziowego. Zmiana klimatu, a szczególnie postępujące ocieplenie, powoduje wzrost częstości i intensywności wysokich opadów. Istotne są też zmiany zagospodarowania zlewni - użytkowania terenu i lesistości. Unikatowym elementem projektu jest szerokie uwzględnienie znaczenia drzew i to zarówno w kontekście transportu rumoszu drzewnego, jak i uzyskania wartościowych informacji o przeszłych zjawiskach powodziowych, dzięki dendrochronologii. Rozważono strategie redukcji ryzyka powodziowego, w tym strategię tradycyjnie dominującą - budowę strukturalnych zabezpieczeń przed powodzią, wałów i zbiorników.Mimo wielkich inwestycji w dziedzinie ochrony przeciwpowodziowej, powodzie rzeczne stanowią nadal poważny problem, z którym nie radzi sobie zadowalająco żadne państwo na świecie. Powodzie przyczyniają się do wysokich strat materialnych, zagrażają ludziom, powodując cierpienia wielu osób, a także generując liczne ofiary śmiertelne. W ciągu ostatnich trzech dekad globalne straty powodziowe (z uwzględnieniem inflacji) wzrosły ponad trzykrotnie, osiągając przeciętnie poziom dziesiątek miliardów dolarów w ciągu roku. Jest tak, mimo wysiłków w celu redukcji ryzyka. Powodzie mają wyjątkowo dramatyczne konsekwencje, jeśli zdarzają się w zamieszkanych dolinach. Niekorzystne skutki powodzi obejmują bezpoś[...]

Zagrożenia związane z wodą


  Artykuł stanowi wprowadzenie do zbioru pięciu artykułów przedstawiających zagrożenia związane z wodą. Jeśli poziom wody w ciekach czy zbiornikach układa się w granicach stanów średnich, a jakość wody jest zadowalająca, wydaje się, że tak musi być. Czasem jednak zdarza się niszczący nadmiar wód, częściej - deficyt wód, a bardzo często - woda nie spełnia norm jakości. Oprócz tych zagrożeń istotne są zagrożenia instytucjonalne, związane z niewłaściwą gospodarką wodną, które prowadzą do problemów z wdrożeniem prawodawstwa UE. Komitet Badań nad Zagrożeniami Związanymi z Wodą powołano jako jeden z sześciu komitetów problemowych przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk, pełniących rolę ciał doradczych i opiniodawczych w zakresie zagadnień o istotnym znaczeniu dla społeczno- -gospodarczego rozwoju kraju. W skład Komitetu, działającego od lipca 2011 do grudnia 2013 r., weszło 32 specjalistów z różnych dyscyplin, w tym ekspertów spoza instytucji akademickich. Głównym celem Komitetu było przygotowanie raportu przedstawiającego identyfikację zagrożeń związanych z wodą w Polsce oraz zaproponowanie środków zaradczych i rozwiązań, które umożliwią redukcję zagrożeń. Raport prezentuje próbę odpowiedzi na następujące pytania: □ Jakie są główne zagrożenia związane z wodą? □ Z czego wynikają te zagrożenia? □ Czy zagrożenia te narastają? □ Czy istnieje niebezpieczeństwo krytycznego pogorszenia sytuacji? □ Czy możliwe jest przeciwdziałanie? Raport o zagrożeniach związanych z wodą przedstawiono w postaci siedmiu obszernych artykułów opublikowanych w kwartalniku NAUKA (zeszyt 1/2014), wydawanym przez Polską Akademię Nauk (zob. http://n.czasopisma. pan.pl/). Wisła środkowa w Kazimierzu Dolnym Artykuły zawarte w tym numerze "Gospodarki Wodnej", autorstwa członków Komitetu, mają na celu przedstawienie zagrożeń związanych z wodą szerszemu gronu specjalistów gospodarki wodnej w Polsce. W dyskusjach prowa[...]

Zagrożenia instytucjonalne gospodarki wodnej i proponowane przeciwdziałania


  Można wyróżnić liczne zagrożenia instytucjonalne związane z gospodarką wodną w Polsce. Problemem jest anachroniczna interpretacja koncepcji gospodarki wodnej, która nie przystaje do Ramowej Dyrektywy Wodnej Unii Europejskiej. Słabe planowanie, niewystarczające finansowanie i kontrola użytkowników, oraz odstępstwa od reguły gospodarki zlewniowej są wyraźnymi niedostatkami gospodarki wodnej. Potrzebne jest lepsze zdefiniowanie zasadniczych kompetencji i szczegółowa alokacja zadań, a także zapewnienie stabilnego finansowania. Zagrożeniem jest brak kadr fachowych dla nowoczesnej gospodarki wodnej i ograniczony dostęp do informacji. Oprócz problemów z nadmiarem wody w Polsce, lub (częściej) jej niedoborem, a jeszcze częściej - problemów z niedostateczną jej jakością, istnieje jeszcze czwarta istotna kategoria zagrożeń związanych z zarządzaniem zasobami wodnymi; określamy je tu jako zagrożenia instytucjonalne1). Są one odmienne od pierwszych trzech, gdyż nie odnoszą się bezpośrednio do charakterystyk samej wody, lecz są związane z tym, że kształt i sposób zarządzania gospodarką wodną może prowadzić do zwiększenia skali problemów wodnych. Pojęcie instytucji jest wieloznaczne i stosowane w różnych kontekstach. W tzw. nowej ekonomii instytucjonalnej odróżnia się instytucje rozumiane jako reguły porządkujące ludzkie zachowania oraz organizacje, które składają się z konkretnych ludzi wdrażających te reguły w praktyce, wraz z niezbędnymi zasobami. W języku polskim termin "instytucja" jest rozumiany raczej zgodnie z tym drugim określeniem. I tak np. uczeń prof. Kotarbińskiego, Tadeusz Pszczołowski (1978), definiuje instytucję jako organizację będącą zespołem współdziałających osób wyposażonych w zasoby. W niniejszym artykule, pisząc o instytucjach, myślimy nie tylko o strukturach organizacyjnych, ale także o regułach postępowania wdrażanych, nadzorowanych lub kontrolowanych przez odpowiednie struktury organizacyjne. Po[...]

Zagrożenia powodziowe


  Powodzie w ostatnich dwóch dekadach spowodowały w Polsce duże straty ludzkie i materialne. Artykuł przedstawia problematykę zagrożeń związanych z powodziami i podtopieniami. Omówiono mechanizmy generujące powodzie. O zmianach zagrożenia powodziowego wnioskujemy z analizy szeregów czasowych obserwacji, a także na podstawie modelowych projekcji na przyszłość. Dokonano przeglądu możliwości redukcji ryzyka powodziowego i strategii ochrony przed powodzią. Powodzie są problemem globalnym i nigdzie człowiek nie radzi sobie z nimi zadowalająco. W ostatnich dziesięcioleciach zaobserwowano znaczny wzrost strat materialnych spowodowanych przez powodzie; może on wynikać ze wzrostu potencjału strat i ekspozycji [Handmer i in. 2012], ale także ze zmian klimatu i użytkowania terenu. Najbardziej dramatyczne kataklizmy, z tysiącami ofiar, zdarzają się poza naszym kontynentem (szczególnie w Azji), ale Europa też doświadczyła licznych klęsk powodziowych, a w XX wieku ponad 9 tys. jej mieszkańców straciło życie w powodziach. Wezbrania rzeczne, podczas których wody występują z brzegów, zalewając przyległe tereny i powodując straty, mogą być spowodowane przez znaczny dopływ wód opadowych albo roztopowych lub przez utrudnienie przepływu wody (np. wskutek tworzenia się zatorów). W rzekach przymorza spiętrzenie wód może być wywołane przez wiatry sztormowe i wlewy wód morskich w ujścia rzek. Niekiedy przyczyną powodzi jest awaria obiektów hydrotechnicznych lub wadliwa gospodarka na zbiornikach. W dorzeczach Wisły i Odry na kulminację w rzece głównej mogą się nakładać fale powodziowe pochodzące z dopływów. Zdarzają się (np. zarejestrowane w 2010 r.) następujące po sobie powodzie związane z wystąpieniem kilku serii intensywnych opadów. Zagrożeniem są długotrwałe podwyższone stany wód w korytach, kiedy przesiąkają wały, a rzeki podmywają brzegi i przyczółki mostowe, zaś w górach uruchamiają osuwiska nadbrzeżne. Dość często występuj[...]

Zagrożenia związane z niedoborem wody


  Rozważono czasowe i przestrzenne charakterystyki suszy w Polsce. Przedstawiono przyczyny niekorzystnych zmian, związane z procesami naturalnymi, a także wynikające z działań człowieka. Problemy niedoboru wody należy rozwiązywać przez wdrażanie strategii zintegrowanej gospodarki wodnej, w szczególności poprzez zwiększanie czasu pobytu wody w krajobrazie i efektywności wykorzystania wody. Głównymi przyczynami powstawania susz są niekorzystne dla bilansu wodnego zakłócenia procesów meteorologicznych i hydrologicznych oraz zmiany strukturalne szaty roślinnej i pokrywy glebowej. W naturalnych warunkach struktura bilansu cieplnego i wodnego jest bardzo mało zmienna w czasie, a czynnikiem decydującym o niej jest charakter powierzchni ziemi, w tym szczególnie bogactwo szaty roślinnej i jej przestrzenna struktura [Kędziora, Olejnik 2002]. Szybki rozwój cywilizacji i wzrost demograficzny doprowadziły jednak do tak znacznej, niekorzystnej zmiany charakteru powierzchni ziemi, że nastąpiło silne zakłócenie dwóch podstawowych dla kształtowania tych bilansów procesów - przepływu energii i obiegu wody w krajobrazie, co spowodowało pogorszenie warunków wodnych we wszystkich skalach przestrzennych. Od wielu dekad obserwuje się pogorszenie bilansu wodnego w krajobrazie rolniczym wielu krajów europejskich. Surowy bilans wodny (różnica opadów i parowania potencjalnego) zależy głównie od warunków klimatycznych. Jego struktura w skali krajobrazu zależy natomiast od wielu czynników, w tym szczególnie od właściwości wodnych gleby i struktury krajobrazu. Intensywna działalność rolnicza doprowadziła do uproszczenia struktury krajobrazu (monokultury) i degradacji gleby. Intensyfikacja rolnictwa doprowadziła do zubożenia krajobrazu w elementy kontrolujące obieg wody w krajobrazie i do obniżenia zdolności retencyjnych gleby. W skali całego kraju wskutek odwodnień utracono znaczną cześć obszarów wodno-błotnych, które efektywnie regulo[...]

 Strona 1