Wyniki 1-8 spośród 8 dla zapytania: authorDesc:"Marek Rutkowski "

Prace regulacyjne cieków wodnych w Królestwie Polskim po upadku Powstania Listopadowego


  Artykuł przedstawia historię regulacji niektórych rzek Królestwa Polskiego (w tym Wisły) w pierwszych latach po upadku Powstania Listopadowego, pokazując, że od dawna specjaliści starali się bardziej przystosować Wisłę do potrzeb gospodarczych. Rozpoczynając od ukazania podłoża prawnego i decyzyjnego prób regulacji rzecznej jeszcze w czasach tzw. konstytucyjnych, artykuł opisuje kwestie finansowania i realizowania konkretnych projektów aż do 1838 r., czyli czasów wielkiej powodzi, która nawiedziła m.in. ziemie polskie. ■ Regulacja cieków wodnych w okresie Królestwa Kongresowego przed rokiem 1831 - postanowienia o uregulowaniu Kamiennej1) W Rzeczpospolitej przedrozbiorowej prawodawstwo dotyczące rzek spławnych zostało opracowane w formie konstytucji z lat 1447, 1496, 1550, 1589, 1598 oraz 1613. Na bazie m.in. tych przepisów w Królestwie Kongresowym sprawą usprawnienia przebiegu cieków wodnych zajął się cesarz i król Aleksander I, który w 1823 r. wydał polecenie "do niezwłocznego przedsięwzięcia robót około spławnienia rzeki Kamiennej" - cieku wodnego o ogromnym znaczeniu dla rozwoju przemysłu ciężkiego Królestwa2). W efekcie Rada Administracyjna Królestwa 17 czerwca 1828 r., "chcąc uprzątnąć wszelkie trudności, jakieby w czasie robót koło spławnienia rzeki Kamiennej nastręczyć się mogły", postanowiła wydać w tej mierze szczegółowe przepisy. Rozporządzenie ogłoszono finalnie 23 lipca 1828 r. Przede wszystkim zalecono w nim (art. 1), aby właściciele gruntów przytykających bezpośrednio do Kamiennej przeprowadzili oczyszczenie brzegów rzeki za- 1) Dr hab. Marek Rutkowski, Politechnika Białostocka 2) Dziennik Urzędowy Królestwa Polskiego (dalej: DPKP), t. 12, s. 157 równo z drzew ("wyniosłych"), jak i tzw. "leżaków". Obowiązek ten dotyczył obszaru nadbrzeżnego o szerokości 3 prętów (ok. 15 m). Jednocześnie osoby zobowiązane do przeprowadzenia wskazanych czynności nie mogły podczas ich wykonywania naruszy[...]

Zarządzanie zabezpieczeniem przeciwpowodziowym, groblami i mostami w Królestwie Polskim epoki paskiewiczowskiej


  Celem artykułu jest przedstawienie - na podstawie materiałów źródłowych - systemu kontroli grobli, mostów i przewozów nadrzecznych, a przede wszystkim kwestii budowy i utrzymania wałów przeciwpowodziowych w Królestwie Polskim epoki paskiewiczowskiej. Po zaprezentowaniu zasad procesu kontrolnego grobli etc., z okresu po upadku Powstania Listopadowego (1833 r.), przedstawiono zatwierdzone w 1845 r. zasady finansowania, budowy i nadzoru systemu ochronnego wałów przeciwpowodziowych. ■ Wizja lokalna grobli, mostów i przewozów tratwowych na rzekach lub traktach publicznych Przepisy w zakresie utrzymywania grobli, mostów i przewozów tratwowych znajdujących się na rzekach lub traktach publicznych, a przede wszystkim poboru opłaty (myta) z tytułu korzystania z tych urządzeń/budowli, zostały po raz pierwszy ogłoszone w Królestwie Polskim poprzez wydanie postanowienia namiestnika królewskiego Zajączka w dniu 5 sierpnia 1817 oraz 21 lipca 1818 r. Reskrypty namiestnika określały zasadniczo szczegółowo "pobór opłaty wedle taryf przez Rząd zatwierdzonych". Postanowienia generała Józefa Zajączka zakładały zarazem konieczność przeprowadzania dwukrotnie w ciągu roku specjalnej rewizji, celem uzyskania danych o zapewnieniu porządku i bezpieczeństwa przy przeprawach tego rodzaju. Jednak począwszy od 1825 r. nie przeprowadzano owych wizytacji w sposób regularny. Stan ten 1) Dr hab. Marek Rutkowski, Politechnika Białostocka powodował w początkach ery paskiewiczowskiej brak pełnego rozeznania poszczególnych komisji wojewódzkich o rzeczywistym stanie grobli, przewozów (na tratwach) i mostów, na których pobierano myto. Kwestia dotyczyła stwierdzenia czy odnośne przeprawy i przewozy są nie tylko utrzymywane w dobrym stanie, ale i czy "wygoda publiczna pod tym względem dostatecznie jest zapewnioną" 2). Problem okazał się o tyle poważny, iż wojna 1831 r. przyczyniła się do zrujnowania znajdujących się na traktach publicznych [...]

Instrukcja budowy, utrzymania i ochrony obwałowań przeciwpowodziowych z czerwca 1846 r. oraz dalsze zmiany w tym zakresie DOI:


  Zarząd Komunikacji Lądowych i Wodnych Królestwa Polskiego wydał 25 czerwca 1846 r. instrukcję postępowania przy budowie wałów przeciwpowodziowych. Poza określeniem warunków i zasad ich konstrukcji miała ona służyć "przy konserwacji tychże wałów, w razie następnych uszkodzeń i bronienia ich przy wydarzonej powodzi". Rozporządzenie to podzielono na części, a te z kolei na tytuły. W uzupełnieniu tych przepisów Ministerstwo Finansów (Komisja Rządowa Przychodów i Skarbu) 30 sierpnia 1846 r. wydało dla lokalnych rządów gubernialnianych upoważnienie, które dotyczyło dokładnego sposobu poboru składek przeznaczonych na cele przeciwpowodziowe oraz wydatkowania pozyskanych pieniędzy. W związku z uwłaszczeniem kolejne zmiany dotyczące zasad funkcjonowania wałowej ochrony przeciwpowodziowej wprowadzono w Królestwie Polskim w 1865 r. W konsekwencji 28 listopada 1865 r. Rada Administracyjna zatwierdzila przedstawione w tym zakresie wnioski Zarządu Komunikacji Lądowych i Wodnych. Należy zaznaczyć, iż z przedstawionej w tym artykule analizy dostępnych danych możemy odtworzyć szczegółowe zasady funkcjonowania przemyślanego i efektywnego systemu przeciwpowodziowego Królestwa Polskiego w XIX wieku, aż do czasów uwłaszczenia. - Instrukcja dotycząca budowy, utrzymania i ochrony obwałowań przeciwpowodziowych z 25 czerwca 1846 r.1)) W rozwinięciu postanowienia Rady Administracyjnej z 25 maja/6 czerwca 1845 r., dotyczącego wałów przeciwpowodziowych, Zarząd Komunikacji Lądowych i Wodnych, po konsultacjach z Komisjami: Spraw Wewnętrznych i Duchownych (oraz Przychodów i Skarbu), w dniu 13/25 czerwca 1846 r. wydał specjalną instrukcję dotyczącą postępowania przy pracach mających 1) Dr hab. Marek Rutkowski, Politechnika Białostocka na celu wzniesienie tychże wałów. Sypane wały przeciwpowodziowe miały być budowane "dla ochrony nizin nadrzecznych", a opracowana instrukcja miała też służyć "przy konserwacji tychże wałów, w razie n[...]

Opłaty i warunki przewozów/przepraw na rzekach w Królestwie Polskim ery konstytucyjnej DOI:


  Opierając się na zarówno pisemnym, jak i wydanym drukiem materiale źródłowym z epoki konstytucyjnego Królestwa Polskiego, autor artykułu stara się ujawnić skomplikowany problem finansowania przewozów/przepraw na rzekach. Celem badania jest zwrócenie uwagi na takie problemy, jak: określenie opłat i warunków przewozów/przepraw na rzekach/wodach w Królestwie Polskim, zgodnie z przepisami dekretu wprowadzonego 21 lipca 1818 r., oraz analiza procesu dodatkowych ustaleń w zakresie związanym z przedmiotem tej ustawy, szczególnie z lat 1821-1822. W pierwszej połowie XIX wieku, wraz z dominującą rolą transportu lądowego i morskiego, jednym z głównych problemów było utrzymanie przewozów i przepraw na rzekach, jak również kwestie opłat, wprowadzanych i wymuszanych na tych przeprawach i przewozach. 1) ■ Ustawa z 21 lipca 1818 r. precyzująca opłaty przeprawowe w Królestwie Polskim Już w 1818 r. Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Policji przedstawiła do oceny Ogólnego Zgromadzenia I. Rady Stanu projekt prawa zawierającego wyszczególnienie opłat przewozowych przez rzeki, klasyfikację tych przewozów, oraz środki policyjne i bezpieczeństwa, dotyczące utrzymania prawidłowego funkcjonowania tychże przewozów poprzez cieki wodne 2). Podczas posiedzenia Rady Administracyjnej z 12 maja 1818 r. rozpatrywano złożony uprzednio przez ministra spraw wewnętrznych projekt konieczności ujednolice- 1) Dr hab. Marek Rutkowski, Politechnika Białostocka. 2) Postanowienie zawierające prawo zasadnicze opłat od przewozów [na rzekach], taryfę opłat, środki bezpieczeństwa, policję i szczegółowe urządzenia, preambuła. Rada Administracyjna, 21 lipca 1818 r. nia środków przewozowych, oraz pobieranych z tego tytułu opłat. Projekt ten został skierowany przez namiestnika Józefa Zajączka do szczegółowego rozpatrzenia na forum Ogólnego Zgromadzenia I. Rady Stanu3). 21 lipca 1818 r. proponowane rozwiązania prawne zostały ostatecznie przyjęte pr[...]

Warunki i opłaty wodnoprzewozowe w Królestwie Polskim ery paskiewiczowskiej DOI:


  Artykuł przedstawia wiele kwestii związanych z problematyką warunków i opłat przewozowych przez rzeki/akweny w Królestwie Polskim okresu po upadku Powstania Listopadowego. Opierając się na źródłach z epoki opisano: ustanawianie tymczasowych opłat za przewóz przez rzekę w nadzwyczajnych wypadkach; obowiązujące przykładowe procedury formalnego zatwierdzania przewozów; funkcjonowanie nadgranicznych przepraw wodnych; warunki ustanawiania straży i czuwania przy przeprawach; stan przepraw wodnych w końcowej fazie okresu paskiewiczowskiego.Tymczasowe opłaty za przewóz przez rzekę w nadzwyczajnych wypadkach oraz procedura ustanawiana przepraw promowych i pobieranych tam opłat w czasach paskiewiczowskich. W czasach paskiewiczowskich - wobec okresowego pojawienia się nadzwyczajnych wylewów rzek, jak np. na przełomie lat trzydziestych i czterdziestych XIX wieku, ewentualnie w 1845 r. - dochodziło relatywnie często w Królestwie Polskim do (z) niszczenia mostów czy grobli. Wówczas administracja transportowa udzielała wiele tymczasowych pozwoleń na zaprowadzenie na koszt dotychczasowych właścicieli przepraw mostowych tzw. "przewozów tymczasowych". Pobierano wtedy co do zasady od przewożonych na tratwach czy statkami osób, zwierząt, wozów etc. najniższą taryfę czwartej klasy; czyniąc tak zgodnie z postanowieniem namiestnika carskiego z 21 lipca 1818 r. Nie dziwi jednak, iż obowiązywała zasada natychmiastowego wstrzymania tego rodzaju poboru na przeprawach tymczasowych wraz z chwilą odbudowania dotychczas istniejących regularnych mostów i przepraw. Takie właśnie kwestie nad wyraz szczegółowo analizowała po wielkiej powodzi 1845 r. Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Policji, występująca z reskryptem z dnia 14/26 kwietnia 1845 r. (nr 6 019/11 964), skierowanym do wszystkich rządów gubernialnych. Wkrótce też, bo 14/26 maja 1845 r., Zarząd Komunikacji Lądowych i Wodnych, pismem nr 3675, poinformował ministerstwo o swoich działaniach[...]

Pierwsze konwencje telegrafu elektrycznego pomiędzy Rosją, Prusami i Austrią DOI:10.15199/59.2016.10.6


  The first conventions of electric telegraph between Russia, Prussia and Austria In the second half of the fifties of 19th century, Poland partitioning countries began signing of firstly bilateral and then trilateral agreements concerning telecommunications. Although well thought out and of modern content, they did not indicate prosperous future of Polish telegraph, as the Polish language was completely eliminated out of the transmission services broadcasting system. Key words: telegraph conventions, russification, germanization W drugiej połowie lat pięćdziesiątych XIX wieku państwa zaborcze rozpoczęły podpisywanie najpierw dwustronnych, a potem trójstronnych umów telekomunikacyjnych. Chociaż dobrze przemyślane i nowoczesne w swojej treści, nie wróżyły one dobrze polskiemu telegrafowi, gdyż język polski został z usług przesyłowych treści nadawczych całkowicie wyeliminowany. Słowa kluczowe: konwencje telegraficzne, rusyfikacja, germanizacja Początki telegrafu elektrycznego w Rosji carskiej sięgały okresu lat 1843 - 1844, ale dopiero w dniach 15 - 27 stycznia 1855 roku car Mikołaj I, u schyłku swego panowania, zatwierdził "ustawę o przesyłaniu i przyjmowaniu depesz przez elektromagnetyczny telegraf państwa". Po dwóch miesiącach, 25 marca - 6 kwietnia 1855 roku, ówczesny głównozarządzający Wydziałem Dróg Komunikacji i Budów Publicznych Cesarstwa Rosyjskiego - członek Rady Państwa, generał piechoty hrabia Piotr Kleinmichel (rys. 1) [6] - wydał rozkaz dzienny nr 66, w którym podał do powszechnej wiadomości i zastosowania przepisy tej ustawy [12]. Tymczasem pierwsza konwencja międzynarodowa, pomiędzy Rosją i Prusami, została zawarta już 26 września - 8 października 1854 roku, a zatem kwartał przed wprowadzeniem właściwej ustawy telegraficznej w państwie carskim [2]. Co więcej, nawet ukaz I Departamentu petersburskiego Rządzącego Senatu o formalnym ogłoszeniu rosyjsko-pruskiej konwencji w sprawie ustanowienia wzajemnych łączy te[...]

Podstawy ekonomiczne rosyjsko-prusko-austriackiej konwencji telekomunikacyjnej z roku 1860 DOI:10.15199/59.2017.4.6


  Trójstronna rosyjsko-prusko-austriacka umowa dotycząca telegrafu elektromagnetycznego z roku 1860 ujawnia ogromną troskę prawodawców o przerzucenie na barki społeczeństwa możliwej do akceptacji części kosztów funkcjonowania całego systemu nadawczego. Temu celowi służyć miało nie tylko wprowadzenie wysokich stawek taryfowych, ale przede wszystkim szczegółowe rozpisanie możliwości pobierania dodatkowych funduszy od osób nadająch depesze. Słowa kluczowe: konwencja telegraficzna, XIX wiek, opłaty przesyłowe Podpisana 23 i 30 stycznia oraz 9 lutego 1860 roku, a wchodząca w życie dnia 1 kwietnia tegoż roku, trójstronna rosyjsko- -prusko-austriacka konwencja telegraficzna w przeważającej części swoich zapisów była poświęcona kwestiom związanym ze sprawami finansowymi [7]. Jak wynikało z art. 32 ustawy, zasadniczych rozliczeń kosztów korespondencji telegraficznej pomiędzy Austrią i Rosją oraz Prusami dokonywano do końca każdego miesiąca; rozliczanie bilansu następowało natomiast co trzy miesiące. Bilanse z takiego trzymiesięcznego rozliczenia wyrównywano w walucie tego państwa zaborczego, które otrzymywało dłużne kwoty (art. 33). Rozliczenia rosyjsko-pruskich władz telekomunikacyjnych odbywały się w talarach i srebrnych groszach, co preferowało oczywiście Prusy. Bilans rosyjsko- austriacki natomiast wyrównywano w guldenach i nowych krajcarach, co z kolei preferowało Austrię. Kurs wymiany monet został w konwencji z roku 1860 opisany następująco: 93 kopiejki srebrem równały się jednemu talarowi oraz jednemu guldenowi 50 nowym krajcarom. Co do mniej znaczących monet ustalono następujące przeliczenie: jeden srebrny grosz był wart pięć nowych krajcarów oraz trzy i 1/10 kopiejki srebrem. Naliczenia ułamków zastosowano pierwotnie w omawianej konwencji telegraficznej w odniesieniu do pruskiego systemu monetarnego. I tak kwoty mniejsze niż 1/2 grosza srebrem uznano za niezaliczane do rachunków, a sumy większe niż 1/2 pruskiego grosza srebrn[...]

Regulacja rzek, spław oraz system kanałów w projektach III. Rady Stanu Królestwa Polskiego w latach 1862-1866 DOI:


  Reaktywacja w początkach lat sześćdziesiątych XIX wieku trzeciej już Rady Stanu Królestwa Polskiego dała asumpt warszawskim administratorom do dogłębnego zajęcia się problematyką transportu wodnego kraju. Był to bodajże ostatni już moment pod rosyjską władzą najezdniczą, gdy Polacy mogli próbować przynajmniej wywierać efektywny wpływ na regulację rzek, warunki spławu na Wiśle, czy dalszy rozwój Kanału Augustowskiego, ewentualnie nawet sieci kanałów. W artykule przeanalizowano zatem wnioski składane w sprawie regulacji Wisły i spławu na tej rzece oraz lepszego wykorzystania Kanału Augustowskiego, jak też dalszej możliwości budowy Kanału Windawskiego i kanału Wisła-Narew.WNIOSEK RZECZYWISTEGO RADCY STANU MICHAŁA LEWIŃSKIEGO O REGULACJĘ WISŁY1) Jakkolwiek spławność Wisły podlegała pracom kilku oddzielnych komitetów, które powołano specjalnie w celu analizy stanu Wisły, to jednak podjęte usiłowania nie przyniosły do końca lat pięćdziesiątych XIX wieku spodziewanego rezultatu. Nic zatem dziwnego, iż wkrótce po reaktywowaniu Rady Stanu Królestwa Polskiego, analizując ogólny stan transportu krajowego, członkowie Wydziału Skarbowo-Administracyjnego wzmiankowanej instytucji zwrócili już na samym początku uwagę na bardzo zły stan transportu wodnego. W protokole posiedzenia wydziału odnotowano, iż stan spławności rzek był nie do przyjęcia, w tym oczywiście głównej arterii wodnej - Wisły. Wskazanie różnorodnych środków mających na celu poprawę spławności polskich rzek nie usuwało jednak podstawowej przyczyny zaobserwowane- 1) http://www.agad.archiwa.gov.pl/pomoce/TRS186. xml, III Rada Stanu Królestwa Polskiego z lat 1861-1867, Inwentarz zespołu PL, 1 186, opracowała prof. dr hab. Franciszka Ramotowska, [dostęp: 27 II 2016 r.]. go i utrzymującego się stale złego stanu cieków wodnych. Był nią - wg członków Rady Stanu - niedostateczny stan środków finansowych, przeznaczanych w budżecie państwa na polepszenie polskich spławów. Słus[...]

 Strona 1