Wyniki 1-10 spośród 12 dla zapytania: authorDesc:"BOGUSŁAW PAWŁOWSKI"

Wieloletnia zmienność przebiegu zjawisk lodowych na Wiśle w Toruniu.

Czytaj za darmo! »

Przedstawiono zmiany zlodzenia Wisły w Toruniu począwszy od XIX wieku. Wskazano tendencje zmian. Podjęto próbę określenia wpływu czynników antropogenicznych na długość okresu zlodzenia. Zainteresowanie przebiegiem zjawisk lodowych wzrasta zazwyczaj po katastrofalnych powodziach zatorowych. W Polsce stało się tak w II połowie XIX wieku, okresie bezpośrednio poprzedzającym regulację Wisły [...]

Zmienność geometrii koryta dolnej Wisły w okresie zlodzenia rzeki

Czytaj za darmo! »

Zlodzenie rzek nizinnych powoduje wystąpienie w korycie skomplikowanych sytuacji hydraulicznych. W przypadku zdarzeń zatorowych o ekstremalnym przebiegu mogą mieć one poważne następstwa gospodarcze. W artykule przedstawiono wyniki kilkudziesięciu sondowań przekrojów poprzecznych koryta dolnej Wisły, wykonanych w okresie zalegania pokrywy lodowej. Dokonano porównania parametrów dla uregul[...]

Lodowe wypełnienie koryta dolnej Wisły zimą 2010 r.


  W artykule przedstawiono wyniki pomiarów lodowego wypełnienia koryta dolnej Wisły, przeprowadzonych przez zespół badawczy IG UMK zimą 2010 r. Wykonano je w górnej części zbiornika włocławskiego i na rzece powyżej. Procentowy udział lodu w przekroju poprzecznym koryta i jego zmienność wzdłuż biegu rzeki to parametry, które w największym stopniu odpowiadają za rzędne piętrzenia wody podczas sytuacji zatorowej. Dolna Wisła charakteryzuje się wyjątkowo dużą śryżogennością, co przy zmiennym charakterze koryta i zabudowie hydrotechnicznej prowadzi do znacznego zróżnicowania struktury zlodzenia wzdłuż biegu rzeki. Na Wiśle, w warunkach klimatu Polski, w czasie zimy zazwyczaj obserwuje się więcej niż jeden cykl zlodzenia i nakładanie się fazy formowania pokrywy lodowej (pochód śryżu) na fazę rozpadu pokrywy lodowej (pochód kry). Podczas łagodnych zim dominującą formą zlodzenia (często jedyną) dolnej Wisły jest pochód krążków śryżowych. Wyjątek stanowi dolna i środkowa część zbiornika włocławskiego, gdzie bardzo szybko powstaje pokrywa lodowa (Grześ, Majewski 2000). Jednak już w czasie zim o przeciętnych warunkach termicznych na zbiorniku włocławskim i powyżej niego dochodzi do powstania skomplikowanych sytuacji lodowych. Powodzie opadowe ostatnich lat, a także łagodny przebieg sezonów zimowych, odwróciły uwagę od istniejącego zagrożenia ze strony wezbrań zatorowych. Najwyższe obserwowane stany wody na dolnej Wiśle są wynikiem spiętrzeń zatorowych (Grześ 1991, 1997). Świadczą o tym historyczne znaki wielkich wód na murach miast (Pawłowski 2000) i wieloletnie serie obserwacyjne. Na dolnej Wiśle maksymalne stany wody półrocza zimowego są wyższe niż dla letniego (IMGW 1982). Dla większości posterunków maksima absolutne to wynik typowych wezbrań zatorowych - ich terminy nie wykazują sekwencji przechodzenia fali wezbrania roztopowego (różne lata i miesiące maksimów na sąsiednich posterunkach). W literaturze brak jes[...]

Uwarunkowania i przebieg zlodzenia dolnej Wisły zimą 2012 r.


  Warunki termiczne na przełomie stycznia i lutego 2012 r. spowodowały wyjątkowo szybki rozwój zjawisk lodowych na Wiśle. Pokrywa lodowa wystąpiła na prawie całej długości odcinka, od ujścia Narwi do Bałtyku. Przedstawiono wyniki sondowań lodowego wypełnienia koryta rzeki. Podano jego cechy charakterystyczne, wynikające ze specyfiki sytuacji hydrometeorologicznej sezonu zimowego. Omówiono przebieg dwóch piętrzeń zatorowych powstałych w fazie pochodu lodu.W każdym z sezonów zimowych występują odmienne warunki termiczne. Do najczęściej stosowanych miar charakterystyk termicznych należą: suma średnich dobowych temperatur poniżej zera stopni Celsjusza oraz liczba dni ze średnią dobową poniżej zera (XII-III); stosuje się także średnią temperaturę liczoną dla trzech miesięcy zimowych (XII-II). Na tej podstawie wyznacza się przedziały odpowiadające poszczególnym stopniom "ostrości zim". Podobne klasyfikacje dotyczą także stopnia śnieżności zim. Wysokie stopnie ostrości oraz śnieżności zim niosą ze sobą duże zagrożenie powodziami zatorowymi. Można się ich spodziewać zarówno bezpośrednio po rozbudowie pokrywy lodowej, jak i podczas pochodu lodu w czasie wezbrania roztopowego. Zdarzają się również sezony, gdzie powodzie zatorowe występują mimo relatywnie niewielkiej tzw. sumy zimna, a za ich zaistnienie odpowiadają gwałtowne zmiany warunków hydrometeorologicznych. Najlepszym tego przykładem był sezon zimowy 1982 r. i katastrofalna powódź na terenach przylegających do górnej części zbiornika włocławskiego. Wg klasyfikacji zim S. Paczosa (1985), uwzględniającej sumę średnich dobowych ujemnych temperatur powietrza, zimę 2012 r. w Toruniu można zaklasyfikować jako łagodną, charakteryzującą się jedynie trzecim z dziesięciu stopni "ostrości". Jednak specyficzny przebieg warunków termicznych, z kilkunastodniowym okresem charakteryzującym się temperaturą rzędu -10oC lub niższą, doprowadził do całkowitego (faza pokrywy lodow[...]

Wykorzystanie zwiadu lotniczego na potrzeby ochrony przed powodziami zatorowymi w dolinie dolnej Wisły


  Zwiad lotniczy wykonywany z małej wysokości jest ważnym elementem monitoringu zlodzenia. Dostarcza natychmiastowej informacji o przebiegu zlodzenia na długich odcinkach rzek. Przedstawiono przykłady różnorodnych sytuacji lodowych zilustrowane zdjęciami; zwrócono uwagę na związki morfologii lodu z zagrożeniem zatorowym. Wskazano możliwości wykorzystania zwiadu i uzyskanego w czasie lotu materiału. W badaniach zjawisk z dziedziny nauk przyrodniczych coraz częściej wykorzystuje się zdjęcia i dane pozyskiwane w wyniku obserwacji, pomiarów czy skaningu prowadzonego z powietrza. Przy użyciu technik teledetekcyjnych daje to możliwość uzyskania obrazu zróżnicowania przestrzennego wybranych zjawisk. Przykładami mogą być analizy: pokrycia terenu roślinnością czy użytkowania gruntów oraz ich zmiany [Tomaszewska i in. 2011], zagospodarowania przestrzennego [Nowocień 2011], a z dziedziny hydrologii m.in. badania dynamiki form korytowych [Babiński 1984]. Zdjęcia lotnicze stanowią doskonały materiał dokumentacyjny przy analizie powodzi, umożliwiający śledzenie zasięgu wód powodziowych i szacowanie strat [Ciołkosz i in. 1999]. Ortofotomapa stanowi rezultat geometrycznego przekształcenia zdjęcia lotniczego w obraz kartometryczny [Litwin, Myrda 2005]. Po kalibracji, przy równomiernej skali zdjęcia, mamy możliwość wykonywania na nich pomiarów. Zimą, na rzekach pojawiają się zjawiska lodowe. Wystąpienie pokrywy lodowej w znacznym stopniu zmienia warunki przepływu, doprowadzając w niektórych sytuacjach do katastrofalnych w skutkach wezbrań i powodzi zatorowych [Majewski 1985]. Brak możliwości prognozowania zjawisk zatorowych wynika z ich losowego charakteru. W związku z tym zadania stawiane przed lodowym zwiadem lotniczym mają dorywczy charakter wynikający z wystąpienia konkretnych sytuacji i towarzyszących im zagrożeń. Do monitorowania niektórych dużych rzek pod kątem sytuacji lodowej wykorzystuje się obrazy satelitarne (J[...]

Problemy rekultywacji jezior ze szczególnym uwzględnieniem Jeziora Suskiego - seminarium naukowe Bałoszyce, 15-16 maja 2014 r.


  Burmistrz Susza oraz Katedra Hydrologii i Gospodarki Wodnej Wydziału Nauk o Ziemi UMK w Toruniu to organizotorzy seminarium naukowego "Problemy rekultywacji jezior ze szczególnym uwzględnieniem Jeziora Suskiego". Honorowy Patronat nad seminarium objęli: Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego oraz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu. Spotkaniu patronował także Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie. Patronat medialny sprawowała "Gospodarka Wodna", a także "Gazeta Olsztyńska" i "Gazeta Iławska". Spotkanie prowadził prezes Polskiego Towarzystwa Limnologicznego, prof. UMK dr hab. Włodzimierz Marszelewski. Na seminarium, oprócz środowisk naukowych oraz reprezentantów firm komercyjnych, przybyli także przedstawiciele władz powiatu oraz goście z gmin ościennych (fot. 1). Głównym celem organizowanego seminarium była prezentacja problemów oraz wymiana doświadczeń z zakresu rekultywacji jezior w Polsce, także w aspekcie wyboru metody rekultywacji Jeziora Suskiego. W ramach seminarium przedstawiono uwarunkowania środowiskowe i stan dotychczasowych badań nad degradacją i zanieczyszczeniem jezior, obecne wykorzystanie Jeziora Suskiego, a także podjęto dyskusję nad planem i optymalizacją działań zmierzających do poprawy stanu jego wód. Jezioro Suskie jest położone na Pojezierzu Iławskim w zlewni rzeki Liwy na terenie gminy Susz (powiat iławski). Powierzchnia jeziora wynosi 62 ha. Zlewnia bezpośrednia jeziora obejmuje głównie obszar miasta Susz i tereny rolnicze. Jezioro ma niewielki, okresowy odpływ. Przez wiele dziesięcioleci było ono odbiornikiem różnego rodzaju ścieków, także komunalnych. Mocno zanieczyszczone, nadal odgrywa znaczącą rolę zarówno w gospodarce wodnej gminy i miasta Susz, jak i rekreacji mieszkańców regionu. Pierwsze badania stanu jeziora przeprowadzili w latach 80. XX wieku pracownicy Zakładu Hydrobiologii, ó[...]

Struktura i stopień lodowego wypełnienia koryta dolnej Wisły w latach 1995-2014 DOI:


  Minęło 20 lat od momentu podjęcia przez zespół ówczesnego Zakładu Hydrologii i Gospodarki Wodnej UMK w Toruniu badań zlodzenia dolnej Wisły. W tym czasie wykonano sondowania w prawie 90 przekrojach poprzecznych koryta dolnej Wisły na odcinku rzeki o długości ponad 370 km. Ich głównym celem było określenie stopnia wypełnienia koryta rzeki lodem, a także jego struktury i związanego z tym zagrożenia piętrzeniem zatorowym. W zależności od przebiegu zlodzenia w czasie zimy oraz analizowanego odcinka wypełnienie to wahało się od ok. 10 do ponad 80%. W artykule omówiono zmienność wartości tego parametru na poszczególnych odcinkach rzeki, scharakteryzowano związaną z nim strukturę wypełnienia oraz grubość pokrywy lodowej. Omówiono wybrane, najgroźniejsze sytuacje zatorowe oraz uwarunkowania towarzyszące ich powstaniu.W sezonie zimowym 1995/1996 rozpoczęto w Zakładzie Hydrologii i Gospodarki Wodnej Instytutu Geografii UMK badania stopnia i struktury lodowego wypełnienia koryta Wisły. Metodykę tych pomiarów opracował Marek Grześ, ówczesny pracownik Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN w Toruniu, na potrzeby badań przyczyn katastrofalnego zatoru, jaki wystąpił w górnej części zbiornika włocławskiego zimą 1982 r. Do 2012 r. badaniami kierował dr hab. Marek Grześ, prof. UMK; następnie odbywały się one w zespole pod moim kierownictwem. W ostatnich latach uczestniczyło w nich liczne grono doktorantów i studentów Wydziału Nauk o Ziemi UMK, a także goście z innych jednostek naukowych. W czasie badań wykorzystywano głównie metodę pomiaru bezpośredniego za pomocą tzw. sondy udarowej [Grześ 1991], gdzie granicy pomiędzy warstwami lodu o różnej zwięzłości i gęstości odpowiada zmiana siły nacisku niezbędna do ich penetracji. Badania były najczęściej prowadzone na zlecenie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Warszawie, a ich zadaniem było dostarczenie bieżącej informacji na temat zagrożenia zatorowego. Jest ono szc[...]

II Warsztaty "Lodowe problemy rzek - zatory i wezbrania zatorowe"


  Już po raz drugi Dobiegniewo, położone nad zbiornikiem stopnia wodnego Włocławek, gościło specjalistów z dziedziny zlodzenia rzek. Pierwsze tego typu warsztaty zorganizowano tam w lutym 2009 r. Także w tym roku bazą spotkania był ośrodek "Przystań Wodna Dobiegniewo" (fot. 1). Warsztaty zorganizował Zakład Kriologii i Badań Polarnych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Zakład ten prowadzi obserwacje, badania i analizy m.in. w zakresie kriologii, glacjologii, geomorfologii glacjalnej, także wykorzystując Stację Polarną UMK na Spitsbergenie. Od wielu lat w kręgu zainteresowań Zakładu jest badanie zjawisk lodowych na polskich rzekach, szczególnie na odcinku dolnej Wisły, gdzie od wielu lat prowadzi monitoring zlodzenia pozwalający ocenić stopień i rodzaj wypełnienia lodowego koryta. Przebieg zjawisk lodowych na zbiorniku włocławskim i rzece powyżej zbiornika praktycznie w każdym sezonie zimowym potwierdza opinię, że jest to odcinek wybitnie zatorogenny. Trudno więc o lepsze miejsce do spotkań, których celem jest wymiana doświadczeń w zakresie zapobiegania i łagodzenia ujemnych skutków zlodzenia. Do udziału w warsztatach zaproszono przedstawicieli świata nauki oraz administracji zajmujących się utrzymaniem rzek, ochroną przeciwpowodziową i innymi zagrożeniami wynikającymi ze zlodzenia, np. dla mostów czy ujęć wody, a także wykonujących monitoring lodowy oraz oceny sytuacji lodowych na potrzeby ochrony przed powodzią. Duże zainteresowanie kolejnymi już warsztatami znalazło odzwierciedlenie w liczbie uczestników, która w porównaniu z 2009 r. uległa podwojeniu. Oprócz Instytutu Geografii UMK reprezentowane były: regionalne zarządy gospodarki wodnej, Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, Polska Akademia Nauk, Akademia Pomorska, Uniwersytet Warszawski, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Uniwersytet Szczeciński, Uniwersytet Technologiczno-Przyrodniczy w Bydgoszczy, HYDROPROJEKT Sp. z o.o. Oddział Wł[...]

Zlodzenie dolnej Wisły powyżej zapory we Włocławku zimą 2011 r.


  Przedstawiono przebieg zlodzenia dolnej Wisły w sezonie zimowym 2011 r. na odcinku od Wyszogrodu do Włocławka. Na początku i pod koniec okresu zlodzenia wystąpiły tam piętrzenia zatorowe niosące ze sobą zagrożenie powodziowe. Podano wyniki lodowego wypełnienia koryta dla trzech przekrojów poprzecznych zlokalizowanych w obrębie zbiornika włocławskiego. Badania te są częścią monitoringu zlodzenia prowadzonego przez Zakład Kriologii i Badań Polarnych IG UMK w Toruniu.Dolna Wisła charakteryzuje się wyjątkowo dużą śryżogennością. Przy zmiennym charakterze koryta i zabudowie hydrotechnicznej prowadzi to do znacznego zróżnicowania struktury zlodzenia wzdłuż biegu rzeki. Na Wiśle, w warunkach klimatu Polski, w czasie zimy obserwuje się zazwyczaj więcej niż jeden cykl zlodzenia. Znamiennym bywa nakładanie się fazy formowania pokrywy lodowej (pochód śryżu) na fazę rozpadu pokrywy lodowej (pochód kry). Odcinek Wisły poniżej Modlina, wraz z górną częścią zbiornika stopnia wodnego Włocławek, jest najbardziej zatorowy w Polsce. Wynika to z charakteru koryta rzeki, które ma wszystkie niezbędne ku temu morfologiczne cechy, co utrudnia lub uniemożliwia prowadzenia akcji lodołamania. Zejście lodu odbywa się zazwyczaj w sposób naturalny (zatorowy). Jego ślady w postaci tzw. blizn lodowych można odnaleźć na pniach drzew poziomu zalewowego (Pawłowski 2005). Jak wskazują przeprowadzone w ostatnich latach badania i obserwacje, wiele sytuacji zatorowych (często nieodnotowanych przez posterunki), tworzy się także w okresie roz- Przedstawiono przebieg zlodzenia dolnej Wisły w sezonie zimowym 2011 r. na odcinku od Wyszogrodu do Włocławka. Na początku i pod koniec okresu zlodzenia wystąpiły tam piętrzenia zatorowe niosące ze sobą zagrożenie powodziowe. Podano wyniki lodowego wypełnienia koryta dla trzech przekrojów poprzecznych zlokalizowanych w obrębie zbiornika włocławskiego. Badania te są częścią monitoringu zlodzenia prowadzoneg[...]

Przebieg zlodzenia dolnej Wisły zimą 2013 r. na odcinku powyżej zapory we Włocławku


  Przedstawiono przebieg zlodzenia Wisły zimą 2013 r. na tle wybranych elementów meteorologicznych oraz wyniki sondowania lodowego wypełnienia koryta rzeki. Wskazano ich uwarunkowania oraz cechy charakterystyczne sezonu zimowego. Odcinek dolnej Wisły powyżej zbiornika włocławskiego wraz z górną częścią zbiornika, ze względu na charakter koryta, ma wiele cech zatorogennych [Śliwiński 1975, Grześ 1991]. Zimą powinien on być objęty ciągłym monitoringiem zlodzenia. Wskazuje na to również przebieg zjawisk lodowych w czasie trzech ostatnich sezonów zimowych. Pomimo odmiennych warunków hydrometeorologicznych w każdym z nich wystąpiły piętrzenia zatorowe [Pawłowski 2011, Pawłowski, Sobota 2012, Pawłowski 2012]. Szczególnie groźna sytuacja wystąpiła w czasie wezbrania na przełomie lutego i marca 2010 r. Stopień zagrożenia powodzią zatorową jest również pochodną śnieżności zimy oraz przebiegu roztopów. W wypadku dużej retencji śnieżnej, gwałtownego przebiegu odwilży i szybkiego przyrostu natężenia przepływu zejście lodu może skutkować znacznym podwyższeniem kulminacji wezbrania roztopowego. Niebezpieczeństwo to wzmaga jednoczesne ruszenie lodu na długich odcinkach rzeki i znaczne wypełnienie koryta lodem. Istotna jest też struktura wypełnienia - największe zagrożenie wystę- Rys. 1. Przebieg wybranych parametrów hydrometeorologicznych oraz zlodzenia zimą 2013 r.; linią ciągłą zaznaczono fazę pokrywy lodowej (dane wg http://warszawa.rzgw.gov. pl/OKI/zjawiska_lodowe.html, www.tutiempo.net, oraz www.pogodynka.pl (IMGW) puje w wypadku dużego udziału podbitek śryżowych zwięzłych i zbitych. Ich występowanie jest wynikiem procesów mechanicznego zagęszczenia lodu bezpośrednio po rozbudowie pokrywy lodowej. W czasie badań, jakie były prowadzone na tym odcinku rzeki począwszy od 1982 r., stwierdzano sytuacje, w których lodowe wypełnienie koryta wynosiło 60-80% [Grześ 1991, Pawłowski 2011]. Sytuacją najkorzystniejszą jest szybka [...]

 Strona 1  Następna strona »